İki dille büyümek: çocuğum dilleri karıştırıyor, sorun mu?
"Baba, kurbağa is frog!" İki dille büyüyen çocukların cümle içinde dilleri karıştırması velileri endişelendirir. Araştırmalar ne diyor, evde ne yapabilirsiniz?
Okuldan dönüşte çocuğunuz "Anne, I want su!" diyor. İlk tepki çoğu zaman endişedir: İki dil kafasını mı karıştırdı? Türkçesi bozuluyor mu? Kısa yanıt: Hayır. Bu, iki dille büyüyen çocukların neredeyse hepsinin geçtiği, son derece olağan bir evredir. Uzun yanıt için okumaya devam edin.
Dilleri karıştırmak bir karışıklık değil, bir beceri
Dilbilimciler bir cümlenin içinde iki dil arasında geçiş yapmaya "dil değiştirme" (code-switching ya da code-mixing) der. Yetişkin iki dilliler de bunu sık sık yapar; iki dili de iyi bilen insanlar, o an hangi kelime daha kolay geliyorsa onu kullanır. Küçük çocuklarda bunun birkaç nedeni vardır:
- Kelime bir dilde var, öbüründe henüz yok. Çocuk "frog" kelimesini okulda öğrenmiş ama Türkçesini henüz sık kullanmıyorsa boşluğu öbür dille doldurur.
- Kelime bir bağlama bağlıdır. Okulda her gün "tidy up" duyan çocuk evde de oyuncak toplarken bunu söyleyebilir.
- Çocuk karşısındakinin iki dili de anladığını bilir. İki dilli çocuklar, konuştukları kişinin hangi dilleri bildiğine dikkat eder ve dil seçimini buna göre yapar.
Bu son nokta önemlidir: Erken iki dillilik üzerine yapılan çalışmalar, iki dille büyüyen çocukların iki dili erken yaşta ayırt edebildiğini ve karşılarındaki kişiye göre dil seçebildiğini göstermektedir. Yani karıştırmak, "dilleri ayıramıyor" demek değildir.
İki dilli bir çocuğun kelime dağarcığını ölçerken iki dili birlikte saymak gerekir. Tek bir dile bakınca çocuk geri kalmış gibi görünebilir; iki dili toplayınca tablo değişir.
"İki dil konuşmayı geciktirir mi?"
İki dilli çocukların konuşmaya tek dilli akranlarına göre belirgin biçimde geç başladığı yönünde güçlü bir kanıt yoktur. Çocuklar ilk kelimelerini ve ilk iki kelimelik cümlelerini benzer yaşlarda söyler. Her iki dildeki kelime sayısı tek tek bakıldığında tek dilli akranından az olabilir; ama iki dildeki kavramlar birlikte sayıldığında çoğu zaman aradaki fark kapanır. Konuşma gecikmesi iki dilin sonucu değildir; bir çocuk her iki dilde de beklenenden belirgin biçimde geride kalıyorsa, bu bir uzmanla konuşulması gereken ayrı bir durumdur.
Evde İngilizce bilmiyorsak ne yapmalıyız?
Bu belki de en çok duyduğumuz soru. Yanıtımız her zaman aynı: Evde Türkçe konuşmaya devam edin.
- Güçlü anadili, ikinci dilin zeminidir. Çocuğun anadilinde kurduğu kavramlar (renkler, sayılar, duygular, neden-sonuç) ikinci dile kolayca aktarılır. Anadilinde zengin konuşulan çocuk ikinci dilde de daha hızlı ilerler.
- Bozuk bir İngilizceyle konuşmaya çalışmayın. Evde rahat olmadığınız bir dilde konuşmak hem sohbetin doğallığını bozar hem de çocuğa eksik bir model sunar. Sizin en güçlü olduğunuz dil, çocuğunuzla bağınızın dilidir.
- Merakla dinleyin. Çocuğunuz size İngilizce bir şey öğretmeye çalıştığında öğrenci olun: "Bunu nasıl söylüyordun, bir daha söyler misin?" Çocuklar öğretmen olmaya bayılır ve bu, dili kullanmaları için en güçlü motivasyondur.
- Okulla aynı kelimelerle oynayın. Haftanın kelimeleri sayfamızda o hafta sınıfta kullanılan kelimeleri ve sesli okunuşlarını yayımlıyoruz. Bir kart oyunu, bir ayna oyunu, bir pazar oyunu: beş dakika yeter.
- Düzeltmeyin, yeniden söyleyin. Çocuk "I goed to park" dediğinde "Hayır, went denir" yerine "Oh, you went to the park!" diyerek doğru biçimi doğal bir yanıtın içinde bir kez söyleyin. Aynısı Türkçe için de geçerlidir.
Okulda dilleri nasıl ayırıyoruz?
Bilingo'da her sınıfta iki öğretmen var ve her biri çocuklarla yalnız kendi dilini konuşur. Dil bir ders saatine değil bir kişiye bağlanınca, çocuk kiminle hangi dilde konuşacağını kendiliğinden ayırır. Bu yaklaşım dil ediniminde "bir kişi, bir dil" diye bilinir. Çocuk Türk öğretmene İngilizce bir kelimeyle seslendiğinde öğretmen onu anlar ve Türkçe yanıt verir; aynısı ters yönde de geçerlidir. Kimse çocuğu dil karıştırdığı için düzeltmez.
Kısaca
- Dilleri karıştırmak, iki dilli gelişimin olağan bir evresidir.
- İki dilli çocuklar dilleri ayırt edebilir ve karşısındakine göre dil seçer.
- Evde en güçlü olduğunuz dili konuşun; anadili ikinci dili besler.
- Düzeltmek yerine doğru biçimi bir kez, doğal bir yanıtın içinde söyleyin.
Kaynaklar: Byers-Heinlein, K. ve Lew-Williams, C. (2013), "Bilingualism in the Early Years: What the Science Says", LEARNing Landscapes 7(1); Genesee, F. (2009), "Early childhood bilingualism: Perils and possibilities", Journal of Applied Research on Learning; American Speech-Language-Hearing Association (ASHA), "Learning Two Languages".
